fbpx

Afrodyta: cechy, charakterysytka, pochodzenie

 

Afrodyta to grecka bogini miłości. Najpiękniejsza pani z Olimpu. 


W kulturach starożytnego Wschodu boginie płodności pełniły ważna rolę kultową. Często były to kobiece postacie pełne ambiwalencji, które powiązane były z wojną i z walką. Wszystkie te boginie były patronkami planety Wenus, widzianej jako najjaśniejsza z gwiazd. W przypadku greckiej Afrodyty owa ambiwalencja znika, a bogini staje się jedynie patronką miłości, wojnę oddając w ręce swej krewnej – Ateny, wiecznej dziewicy.

Kilka słów o bogini:

Afordyta – greckie Ἀφροδίτη (Aphrodítē), pochodzi od piany morskiej (gr. aphros) .

Przydomki:  Afrogeneja – zrodzona z piany morskiej, Anadyomene (Ἀναδυομένη) – wynurzająca się z fal morskich, Cypryda (Kipryda) – od Cypru; Pandemos (Πάνδημος) – wszystkich ludzi, Urania (Niebiańska)¹.

Atrybuty: róża, wóz zaprzężony w gołębie lub łabędzie, mirt.

Narodziny:

By pojąć istotę greckiej bogini miłości, należy zaznaczyć, iż starożytni Helleni znali 2 Afrodyty. Jedna powstała na samym początku kosmogonii, i tą nazywano Urania (Niebiańska). Wszakże bogini miłości i prokreacji musiała istnieć przed łączeniem się w pary bogów (takich jak Uranos i Gaja). Ta Afrodyta była bardziej abstrakcyjnym pojęciem miłości (podobnie jak Eros, który również istnieje w dwóch postaciach – jako siła rządząca światem powstała na początku tworzenia kosmosu oraz jako syn opisywanej tu bogini).

Druga Afrodyta została stworzona w dość brutalnych okolicznościach. Stało się to po kastracji dokonanej przez tytana Kronosa, syna Gai i Uranosa. Ta pierwsza, będąca boginią Ziemi (tudzież samą Matką Ziemią) namówiła swojego syna, by odebrał bogu nieba władzę. Tak też się więc stało i Kronos, triumfując nad ojcem, odciął mu genitalia i strącił z nieba zajmując jego miejsce,. Po kastracji Uranosa, jego odcięte genitalia wpadły do morza i w ten sposób została poczęta druga Afrodyta, którą Grecy zwali Pandemos (Wszystkich ludzi).

To zdarzenie było oczywiście metaforą ucieleśnienia w ogóle. Piana morska, będąca źródłem istnienia bogini odnosi się do męskiej spermy, morze oznacza wody płodowe, natomiast muszla, z której wyłoniła się Afrodyta żeńskie genitalia. Narodziny bogini przedstawiają zatem narodziny same w sobie. Bogini miłości jest zatem boginią ziemską, ludzką.

Druga Afrodyta jest zatem wcieleniem tej pierwszej i zarazem boginią będącą bliską ludziom (dlatego też będzie ona w stanie zakochać się w śmiertelniku Adonisie  przepięknym pasterzu). Zarazem jednak można zetknąć się z wyróżnieniem dwóch miłości  niebiańskiej i  cielesnej. Tym samym Afrodyta Pandemos będzie związana z prokreacją i seksem, natomiast Urania z miłością duchową, a czasem nawet platoniczną lub abstrakcyjną (np. w dobie baroku, który kochał bogate metafory, w naszym kraju będzie kojarzona z cnotą szlachecką – miłością do Rzeczpospolitej).

Narodziny Afrodyty, związanej, jak większość bogiń płodności, z planetą Wenus są także związane z porami roku. Oczywiście jednym z podstawowych mitów na temat zmian pór roku jest mit o ukochanym bogini – Adonisie, który został zabity przez zazdrosnego Aresa w postaci dzika, ale na wiosnę pozwolono mu wracać do swojej boskiej kochanki (ten mit jest tak naprawdę dużo starszy i wywodzi się z Bliskiego Wschodu). Mimo to pory roku były obecne już przy narodzinach bogini. Chodzi bowiem o Charyty, które w starożytnej grece oznaczały także pory roku². Afrodyta związana więc będzie pośrednio z wiosną.

Dalsze losy:

Afrodyta rzecz jasna zamieszkała na Olimpie. Wydano ją za Hefajostosa  – boga kowala, ale nie byli zbyt udanym małżeństwem. Hefajstos był raczej introwertykiem, chcącym zaszyć się w swojej pracowni na dnie wulkanu, za to Afrodyta sama była wulkanem energii, lubiąc życie pełne przyjemności i towarzyskich spotkań. Oczywiście skończyło się to zdradami (zaczynając od boga wojny Aresa, z którym miała syna – Erosa) a potem rozwodem. Oprócz Aresa i Adonisa, Afrodyta sypiała także m. in. z Hermesem. Z tego związku zrodził się słynny androgyn zwany Hemafrodytą.

Ponadto bogini stała się pośrednią przyczyną wybuchu wojny trojańskiej, proponując Parysowi, królewiczowi z Troi, najpiękniejszą kobietę na świecie w zamian za ogłoszenie jej najpiękniejszą z bogiń (konkurowała z Ateną i Herą). Najpiękniejszą kobietą na świecie zaś była w tym czasie Helena, żona Menelaosa, króla Sparty.

Mimo to losy Afrodyty nie kończą się na mitologii greckiej. Od Hellenów przejęli ją Rzymianie, nazywając Wenerą (stąd choroby weneryczne) lub bardziej znajomo Wenus. Naród żołnierzy bardzo cenił tę boginię, co podkreśla fakt, iż Juliusz Cezar widział w niej swoją pra-pra-pra… babkę. Uznał ją więc za Panią i matkę całego Imperium Rzymskiego, ukuwszy sformułowanie Magna Mater (oznaczające Wielką Matkę, zazwyczaj odnoszące się do Kybele).

Jednak Afrodyta-Wenus przetrwała starożytność i zagościła również w kulturze i sztuce średniowiecznej i nowożytnej Europy.

Symbolika:

W chrześcijańskiej Europie symbolika Wenus często przetrwała w sposób zakamuflowany lub nie do końca dziś ją rozumiemy. Tak dzieje się np. z kolorem włosów Afrodyty. Ich rudy odcień nie wiąże się wcale z wyjątkową namiętnością czerwonowłosych kobiet. Rzecz w tym, że metalem wenus była miedź i rdzawy kolor przedstawień Wenus odnosi się właśnie do tego oraz powiązań alchemicznych.

Jeszcze ciekawiej rzeczy mają się z różą, która przetrwała w różnej zakamuflowanej symbolice. Występuje ona przede wszystkim jako kwiat oferowany kobietom (na randki, urodziny etc.), jednak spotkać się z nią możemy także w bajkach i folklorze (także przeniesionym do kultury masowej, jak np. róża w bajce Disney’a Piękna i Bestia lub imię królewny Aurory ze Śpiącej Królewny, które nadały jej wróżki – Różyczka, tak naprawdę imię to występowało już w niemieckich baśniach). Co więcej róża stała się także kwiatem poświęconym Matce Boskiej.

To, co także przetrwało po Wenus do naszych czasów jest… piątek. No… może nie nasz piątek, ale jego odpowiednik w językach romańskich – np. po hiszpański viernes lub po francusku vendredi są etymologicznie związane z Wenus, będąc dniem poświęconym właśnie tej bogini.


Przypisy:

¹ Źródło: wikipedia.org, 12.2.2017.

² A. Dalby, Venus. A biography, Great Britain 2005, s. 13.

Comments: 2
  • 2 years ago

    You actually make it seem so easy along with your presentation however I find this topic to be really one thing which I feel I would never understand. It sort of feels too complicated and very vast for me. I am having a look ahead to your next post, I will attempt to get the cling of it!

  • 2 years ago

    I simply want to tell you that I’m beginner to weblog and truly liked your page. Probably I’m going to bookmark your blog post . You absolutely come with awesome writings. Kudos for revealing your webpage.

Comment