fbpx

“Podamy cię pod miecz, pójdziesz ze świata precz”, czyli jak to w Jedlińsku ścięto śmierć

Ścięcie śmierci jest wydarzeniem ostatkowym, kończącym karnawał, który znamy jako świat na opak. A co może być bardziej opacznego niż zabicie samej Kostuchy?


W każdy wtorek przed środą popielcową na rynku Jedlińska – wsi pod Radomiem – od wieków ścinana jest śmierć. Jest to jedyne takie widowisko na świecie.

W “Kusy wtorek” lub “Kusaki”, jak inaczej nazywa się Ostatki, najpierw odczytuje się Kostusze wyrok: “Podamy cię pod miecz, pójdziesz ze świata precz” oraz”czarne diabły biły w kołatki, że śmierć wpadnie w ich łapki”. W ten sposób spełnia się odwieczne marzenie człowieka o zemście na śmierci i jej unicestwieniu. Jak możemy przeczytać, geneza tego zwyczaju jest następująca:

Widowisko oparte jest na legendzie spisanej wierszem w latach trzydziestych XIX wieku przez ks. Jana Kloczkowskiego. Zgodnie z jego fabułą, mieszkańcy Jedlińska pojmali pijaną śmierć, która zgubiła kosę, odprawili nad nią sąd i skazali na ścięcie, po czym wyprawili huczną zabawę. Obrzęd ma charakter unikatowy – inscenizacja jest jedyną tego typu w Europie. Biorą w niej udział wyłącznie mężczyźni, którzy grają także role kobiece¹.

Scenie tej towarzyszy zawsze całodniowe widowisko. Grają zespoły ludowe, a na ścięcie prowadzi Kostuchę iście karnawałowy korowód diabłów, cyganek, krakowiaków, bab, chłopów, dziadów oraz rybaków. Przewodzi mu natomiast Rak – symbol Jedlińska. Po ścięciu śmierci i wywiezieniu jej “zwłok” następuje huczna zabawa.

Ścięcie śmierci jest wydarzeniem paradoksalnym, oto ścięta zabita zostaje ta, której przypisane jest zabijanie. Można zauważyć, że widowisko to ma być zemstą na Kostusze, jednak wydaje się, że kryje się za nim coś więcej. Śmierć jest sama w sobie bardzo istotnym elementem karnawałowym.

Karnawał jest wszak okresem poprzedzającym stworzenie nowego porządku, co w symbolice chrześcijańskiej utożsamia się ze Zmartwychwstaniem Chrystusa, czyli Wielkanocą. Karnawał, poprzedzając ów wyjątkowy czas, sam był chaosem, światem na opak, w którym miała się reaktywować rzeczywistość. Śmierć można więc uznać za jego reprezentację.

Śmierć w kulturze tradycyjnej nie jest bowiem końcem, ale etapem przejścia. Tym samym zdaje się być także karnawał. Oczywiście na pierwszy rzut oka w ogóle tego nie widać.

Karnawał kojarzy nam się bowiem z zabawą, łamaniem zasad i odwróceniem porządku. Tym samym jednak charakteryzują się wszelkie obrzędy przejścia. jak choćby na przykład wesele, będące bramą między stanem wolnym a małżeństwem.

Podobna rzecz dzieje się w karnawale. Wielu badaczy wiąże bowiem to specjalne święto chrześcijańskiego średniowiecza z rzymskimi Saturnaliami, które miały na celu upamiętnienie czasu, gdy na ziemi rządził Saturn – grecki Kronos. Starożytni uważali ten etap za złoty wiek ludzkości, jednak sami żyli w czasach władania Jowisza – Zeusa. Tym samym jednak Saturnalia miały na celu odwrócenie porządku i  np. to panowie usługiwali wtedy niewolnikom.

Widać tu zatem zależność ze średniowiecznym karnawałem, gdzie nie obowiązywały żadne zasady a wszelkie cnoty katolickie ustępowały miejsca zabawie, pijaństwu, obżarstwu i rozpuście.

Wszystko to (nie)oficjalnie dozwolone. i nawet jeżeli karnawał nie wywodzi się od Saturnaliów bezpośrednio, to oba te wydarzenia miały na celu przywrócenie na pewien czas dawnego porządku (biorąc pod uwagę swawolę możemy powiedzieć, że chodzi tu o czas sprzed “kultury”, rozumianej jako zbiór norm społecznych panujących w danej epoce) i w ten sposób jej reaktywację. Inaczej mówiąc, karnawał był swojego rodzaju resetem. Stąd tak istotna rola śmierci, której ścięcie jest dobitnym przedstawieniem zarówno odwrotności jak i samej istoty tego święta.

Ścięcie śmierci więc jest z jednej strony symbolem końca karnawału, z drugiej wywróceniem wszystkich norm panujących na ziemi. To wydarzenie jest także widowiskowym obrazem tryumfu nad śmiercią, czyli średniowiecznego wyobrażenia na temat Chrystusa, który pokonuje śmierć, otwierając bramy do raju (zbawionych miało wszak czekać życie wieczne). Ale o tym może następnym razem…  Lepiej zobaczcie sobie jak wygląda to widowisko.


Przypisy:

¹ Źródło: radom.pl, 28.2.2017.

Comments: 8
  • 2 years ago

    Woah! I’m really loving the template/theme of this website. It’s simple, yet effective. A lot of times it’s difficult to get that “perfect balance” between user friendliness and visual appearance. I must say that you’ve done a very good job with this. Additionally, the blog loads extremely quick for me on Chrome. Superb Blog!

  • 2 years ago

    I just want to mention I am very new to weblog and seriously enjoyed you’re web-site. Probably I’m likely to bookmark your blog post . You absolutely come with great writings. Thanks a lot for revealing your blog.

  • 2 years ago

    I really can’t believe how great this site is. Keep up the good work. I’m going to tell all my friends about this place.

  • 2 years ago

    I just got done eating a platter of spaghetti before visiting your site. It sure makes the full feeling all that much better.

  • 2 years ago

    I wanted to send you one tiny observation just to thank you over again just for the great concepts you have shown in this article. It was certainly particularly open-handed with people like you to convey unreservedly exactly what a number of people could have supplied as an e book to get some money on their own, notably considering the fact that you might well have tried it if you ever decided. These advice additionally served as a fantastic way to know that other people online have a similar fervor just as mine to find out whole lot more when it comes to this issue. I think there are thousands of more pleasant moments ahead for individuals that start reading your blog post.

  • 2 years ago

    I enjoy you because of each of your work on this web site. My mom enjoys participating in internet research and it’s easy to understand why. Almost all hear all about the powerful ways you give great techniques on the blog and even foster participation from some other people on the content plus our own simple princess is really learning a whole lot. Take advantage of the rest of the new year. You’re doing a stunning job.

  • 2 years ago

    I added a new list. As you’ll see it’s bigger than most of them. I hope you all have had a great week!

  • 2 years ago

    I would like to show some thanks to the writer for bailing me out of this particular crisis. Right after browsing through the the web and getting ways which were not pleasant, I assumed my life was gone. Living devoid of the solutions to the problems you have solved through your entire guide is a crucial case, and the ones that could have in a wrong way damaged my career if I hadn’t come across your web page. Your primary mastery and kindness in handling the whole lot was precious. I don’t know what I would have done if I had not come upon such a point like this. It’s possible to now look forward to my future. Thanks for your time very much for this expert and result oriented help. I will not be reluctant to propose your blog post to anybody who should receive counselling on this matter.

Comment